Woord van de Dag

Apekool is een woord voor hele keurige mensen die zelfs ‘baarlijke onzin’ of ‘onbeschrijfelijke kletskoek’ al te grof besnaard vinden klinken als ze gewoon ‘dommepraat’ of ‘geouwehoer’ bedoelen te zeggen. In de vaderlandse politiek heb je dat al snel, dat ze denken dat ze op hun woorden moeten passen omdat ze zich misschien wel ‘s kwetsbaar zouden kunnen opstellen, anders. Apekool, ik hoor het Hans Wiegel zeggen, ‘dat is toch klinkklare apekool wat die meneer Vondeling daar allemaal beweert..’ Niks ergers dan Haagse politiek.

Het mooie van het woord garen is zijn vele betekenissen. We hebben natuurlijk de draad, het verzamelen (bijeengaren), het gaar laten worden van vlees (nagaren in de oven), maar ook schoot mij een mooie Opperlanse variant te binnen: Ga!Ren! Dit vooral omdat vandaag de feestelijke Rainbowpocket verschijnt die taalkundige Liesbeth Koenen volplette met een selectie uit de twee Opperlansboeken van Hugo Brandt Corstius. Juist voor liefhebers van het Woord van de Dag. Taalgids voor Opperland, € 10.

Onsmakelijk om te zien, lekker om te doen (vermoed ik). Een vader van een vriendje vroeger zei dat altijd na het eten: “Zo, en nou ‘s effe lekker uitbuiken.” Hij had zijn omvangrijke pens kort tevoren volgestouwd met gestoofde doorregen varkenslappen (2 stuks), een berg gestampte aardappelen met bovenop een kuil jus van de varkenslappen en een stevige schep doorgekookte andijvie (“om de darmen aan de praat te houden”, zei hij.) Dus dat werd uitbuiken. Languit op z’n eigen vaste fauteuil, de ogen gesloten, en als het je tegenzat, liet hij er na enige tijd een wind bij.

Voor het uithangen van Pietje Precies bestaan of een of andere reden vele werkwoorden. Zou het de irritatie opwekken bij degenen die zelf wat minder precies zijn? De woorden worden meestal dan ook voorafgegaan door ‘Zit niet zo te…’ Het is dus wel degelijk een verwijt. Zit niet zo te zaniken. Zit niet zo te mierenneuken. Of: te kommaneuken. Zit niet zo te scherpslijpen. (In plaats van scherp te slijpen). Zit niet zo te haarkloven. (In plaats van haar te kloven.)

Zwelgen, zwolg, gezwolgen. Jaja. Niet te verwarren trouwens met verzwelgen. Nee, zwelgen doe je zelf. Als het goed is. Met overgave en liefst verrukking geheel in iets opgaan, liefst in iets tastbaars, het verorberen van overdadig voedsel bijvoorbeeld op dinsdagavond of het zwelgen in een mollige vrouw met puntige schouders. Zo zag ik de zinnen: ‘Nooit had Rinus geweten hoe het was om zo te zwelgen in een vrouw als Dora. En hij was nu toch al 53. Wat een tijdverspilling.’ Kortom, Dora verzwolg Rinus. Het veranderde zijn leven.

De kwalificatie Drinkebroer, die weinig meer gebruikt wordt, is aanmerkelijk gemoedelijker dan Dronkaard. Tot een dronkaard zal je niet snel zeggen: ‘Hé dronkaard! Kan het wat rustiger, ja?’ Want dat heeft weinig zin. Terwijl je tegen iemand, die wel van een glaasje houdt, misschien zegt: ‘Zo ouwe drinkebroer, gaat ie lekker?’ En over een dronkaard zeg je misschien: ‘Die gast kunnen we maar beter niet uitnodigen.’ Terwijl de drinkebroer het kan doen met: ‘Laten we maar een paar flessen extra inslaan, onze drinkebroer komt ook.’

Ja, dat was het. Tenhemelschreiend. De pogingen van de mier om een stokbroodkorst naar de ingang van het mierennest te krijgen zo’n dertig meter verderop. Een mier met grote ambities. Het stuk was zeker twee keer zo groot en zwaar als zij zelf. De andere honderden mieren liepen af en aan op het mierenpad en passeerden haar links en rechts in relatief hoge snelheid zonder ook maar een poot uit te steken. Maar ten hemelschreiender is de kunstenaar die gesmolten aluminium in een ondergronds mierennest goot om later met het gestolde resultaat te pronken. Genocide heet het kunstwerk.

Je zou zeggen: je doet iets klakkeloos, dus zonder ook maar met je tong (of iets anders) te klakken. Maar zo is het niet. Je doet iets klakkeloos wil zeggen: zonder voorbehoud. Dus misschien heb je er wel over nagedacht dat je een goede vriend met z’n eega bedriegt (of je vrouw met een goede vriendin), maar je hebt het risico genomen en dat vind je de moeite waard kennelijk. Waar het kortweg op neer komt is dat klakkeloos een zekere durf met zich meedraagt, heroïek misschien wel. Wie had dat gedacht – van klakkeloos.

Hoe hoog is manshoog? Dat is nogal betrekkelijk. Een echt precieze lengtemaat is het niet, en zeker niet in pan-Europees verband. In Italië bijvoorbeeld zal manshoog lager zijn dan in Zweden. Maar dat mag de pret niet drukken, want noch in Italië, noch in Zweden kent men het Nederlandse woord manshoog. Toch was het de Amerikaanse schilder Mark Rothko die wilde dat zijn werken manshoog werden opgehangen, dat wil zeggen een centimeter of veertig van de grond, zo dat de kijker zich er geheel in kon onderdompelen, als in een passpiegel. Man sized.

Het moet haast wel door de vooruitgang van de medische wetenschap komen – of eerder: van de leer der geneesmiddelen – dat ik de laatste jaren zo weinig jongetjes zie met 1 of zelfs 2 van die lichtgroene druipers uit de neusgaten, waarvan eentje af en toe tot een kleine bel opbolt. Van dat snot, waarvoor zelfs geen mauw meer uitkomst biedt. Of zijn het de veranderde opvoedingsmethoden? Of de opwarming van de aarde? – En ik kom nog regelmatig op het lagereschoolplein, dus het kan niet liggen aan mijn verminderde observeringsmogelijkheden.